Terwijl we door 2024 navigeren, wordt het steeds duidelijker dat dit jaar uitzonderlijk belangrijk is in het politieke en geopolitieke landschap. Grote verkiezingen vinden plaats in enkele van ’s werelds invloedrijkste democratieën: de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en de Europese Unie. Tegelijkertijd ontwikkelt kunstmatige intelligentie zich in een ongekend tempo, waardoor industrieën en samenlevingen wereldwijd veranderen. Daarnaast zien we op universiteitscampussen overal ter wereld protesten en demonstraties rond het Gaza-Israëlconflict, wat diepe spanningen en uiteenlopende standpunten weerspiegelt.
Door de geschiedenis heen zijn er momenten geweest van ingrijpende verandering, waarop samenlevingen op de rand van transformatie stonden. Volgens mij bevinden we ons opnieuw in zo’n periode. Toen ik deze week luisterde naar de podcast van Johan Op de Beeck over de Franse Revolutie, dacht ik: ondanks technologische vooruitgang en sociale veranderingen is de mensheid in de afgelopen twee eeuwen in wezen niet veranderd. De uitdagingen rond rationaliteit en desinformatie in die turbulente periode weerspiegelen deels onze huidige tijd, gedomineerd door sociale media, polarisatie, groeiende ongelijkheid en fake news.
Tijdens de Franse Revolutie beperkten lage alfabetiseringsgraden de verspreiding van informatie. Mensen vertrouwden vaak op het woord van geletterde buren of vrienden, wat leidde tot een soort “volkse waarheid” gebaseerd op lokaal gerespecteerde figuren. Vandaag is bijna iedereen geletterd, maar kampen we met een overvloed aan informatie. Onze hersenen, niet in staat om die constante stroom te verwerken, kiezen liever informatie die onze bestaande overtuigingen bevestigt, en vermijden zo de inspanning van kritisch en rationeel denken.
Tegelijkertijd las ik het boek Infocratie van filosoof Byung-Chul Han. Hij beschrijft hoe moderne samenlevingen hun vermogen verliezen om rationeel te denken, door de allesoverheersende invloed van sociale media.
